National Geographic Magazine

Vervolg: Het kweken van paling

Evelien — Fri, 27 Aug 2010 12:20:54 +0000

In 2000 besloot Van den Thillart tot een eigen onderzoek. Voor het experiment werden zwemtunnels gebouwd (foto), waardoorheen water stroomt. De snelheid van de stroom, de tijdsduur en daarmee de afstand die het dier aflegt worden exact geregistreerd. Om de trek naar de Sargassozee te simuleren moet een dier zes maanden zwemmen in de tunnel, zo’n 33 kilometer per dag – zonder te eten. Door de paling voor en na het zwemmen van die afstand te wegen, kan het energieverbruik (lichaamsvet) worden vastgesteld. Dat bleek zeker vijf keer zo laag als bij zalmachtigen: paling blijkt de afstand naar de Sargassozee prima te kunnen overbruggen en heeft daarna nog ruim voldoende reserves voor de voortplanting. Uit Van den Thillarts onderzoek is af te leiden dat het brandstofverbruik van een paling ruwweg overeenkomt met een auto die 1:50 rijdt – uiterst gering dus.

Hoe het mogelijk is dat de paling zo’n zuinige zwemmer is, blijft een raadsel. Nog in de jaren negentig stelden biomechanici dat paling een weinig efficiënte zwemstijl heeft. “De beschikbare biomechanische modellen zijn erg onvolledig,” zegt Van den Thillart. De hydrodynamische modellen zijn gebaseerd op starre lichamen en die laten maar een klein deel van de waarheid zien. Als je een dode vis door het water sleept, heb je een hoge weerstand, maar die komt niet overeen met die van een levende, bewegende vis.

Niemand heeft ooit gezien waar en hoe de paling in het wild paait, maar inmiddels is het wel mogelijk de vis in het laboratorium tot voortplanting te bewegen. Al voor de Tweede Wereldoorlog werden pogingen ondernomen om paling met hormooninjecties tot reproductie te bewegen. Maar deze kostbare techniek heeft ondanks jarenlange inspanningen slechts beperkt succes opgeleverd.

Van den Thillart koos met zijn team daarom voor een andere strategie. Hij slaagde erin cellen zo te manipuleren dat daarin het gen wordt geactiveerd dat codeert voor de productie van geslachtshormonen. “Zo creëren we een soort kunstmatige hypofyse – een belangrijke klier die de hormoonhuishouding regelt,” vertelt hij. Zo’n implantaat geeft gedurende langere tijd een lage dosis hormonen af, wat overeenkomt met de natuurlijke situatie. Het is een veel doeltreffendere en goedkopere techniek dan hormooninjecties.

Er is nog een derde methode om paling geslachtrijp te maken: het simuleren van de natuurlijke voortplantingsprikkels. Van den Thillart heeft aangetoond dat bij mannelijke schieraal langdurig zwemmen tot seksuele rijping leidt. Na drie maanden zwemmen groeiden de testes zo’n 500 procent. Dit jaar start een nieuw experiment waarin de mannetjes langer doorzwemmen, waarbij de verwachting is dat ze uiteindelijk ook sperma produceren. Bij vrouwelijke paling start de rijping ook tijdens het zwemmen, maar deze komt al vroeg weer tot stilstand. Van den Thillart vermoedt dat bij vrouwtjes de rijping verder wordt gestimuleerd als de watertemperatuur plotseling stijgt – zoals in de natuur ook gebeurt bij het bereiken van de Sargassozee. Ook deze omstandigheden worden binnenkort in een experiment nagebootst.

Van den Thillart verwacht de voortplanting van de paling binnen een jaar of vijf voldoende onder de knie te hebben om deze op commerciële schaal te kunnen toepassen. Daarbij zal worden gebruikgemaakt van een combinatie van implantaten en van simulatie van de natuurlijke geslachtsprikkels. Later dit jaar wordt in Volendam een experimentele kwekerij geopend waar larven worden gekweekt en daarna gemest tot glasaal. Daarmee lijkt het voortbestaan van de paling in Nederland veiliggesteld. Maar de oplossing van het raadsel van de Sargassozee blijft nog even ver weg als altijd.

Is het eten van paling nog wel verantwoord? Wat vindt u? Discussieer mee: laat een reactie achter onder het artikel.

Voeg toe aan..

Vereeuwigd in de wetenschap

Evelien — Fri, 27 Aug 2010 12:14:36 +0000

Het is maar weinigen gegeven hun naam voor eeuwig aan de wetenschap te verbinden. In de economie kennen we – het zijn willekeurige voorbeelden – de kondratieffgolf, in de natuurkunde de wetten van Maxwell en in de scheikunde de tabel van Mendelejev. Biologen hebben nog de meeste kans op wetenschappelijke onsterfelijkheid, omdat nieuwe geslachten of soorten naar een vakgenoot kunnen worden genoemd.

De grondlegger van de wetenschappelijke taxonomie, Carolus Linnaeus (1707-’78), vond dat onderzoekers hun eigen naam niet mochten gebruiken, maar wel andere geleerden en mensen van aanzien mochten eren. Toch kon hij de verleiding niet weerstaan een plant naar zichzelf te noemen: Linnaea borealis, het linnaeusklokje. Omdat dit in strijd was met zijn eigen erecode, schreef hij deze naamgeving schielijk toe aan zijn Nederlandse beschermheer Jan Frederik Gronovius. Een leermeester of vakgenoot eren door een soort te vernoemen, behoort ook nu nog tot de wetenschappelijke mores.

Een ander terrein waar er namen te verdelen zijn, is de sterrenkunde. De International Astronomical Union (IAU) stelt namen vast van planetoïden en kometen, en van hemellichamen en buitenaardse landschapselementen binnen ons zonnestelsel, zoals kraters en bergketens op planeten of manen. De namen die de IAU toekent, zijn internationaal aanvaard. Kometen worden door de IAU naar hun ontdekker genoemd, en een ontdekker van een planetoïde mag deze naast het door de IAU vastgestelde nummer ook een naam geven. Van de meer dan 444.000 bekende planetoïden hebben er inmiddels 208.000 een nummer (dat wordt toegekend als de baan volledig bekend is), en aan ruim vijftienduizend exemplaren is ook een naam gegeven – die menig maal is ontleend aan bekende Nederlanders en Belgen uit het culturele leven, de geschiedenis en de wetenschap.

In de septembereditie van National Geographic Magazine presenteren wij u een tableau van acht (amateur)wetenschappers uit de Lage Landen wier naam in de wetenschappelijke literatuur is vereeuwigd. Ze hebben met hun soms zeer specialistische onderzoek bijgedragen tot de verkenning van de intrigerende terra incognita op de kaart van de menselijke kennis.

Voeg toe aan..

Werkelijkheid 2.0

Evelien — Tue, 24 Aug 2010 08:59:59 +0000

Laten we de wereld die we met onze zintuigen waarnemen Werkelijkheid 1.0 noemen. Het is niet de meest gebruiksvriendelijke omgeving. We verdwalen in onbekende steden en ontmoeten mensen die een taal spreken die we niet begrijpen. Gelukkig zit er een upgrade aan te komen die enkele struikelblokken kan wegnemen: augmented reality (AR), waarbij computerbeelden boven op de echte wereld worden geplaatst. Met dank aan een minicamera in een gsm of een speciale videobril.

De eerste toepassingen van AR hebben al ingang gevonden. Bezitters van een smartphone zoals de iPhone of Droid met ingebouwde gps, kompas en camera kunnen met de juiste software in sommige steden informatie opvragen over nabije geldautomaten of de dichtstbijzijnde metrohalte. Richt de camera van je mobieltje op een restaurant en lees dankzij AR direct een recensie van de lunchgerechten die op het menu staan.

Het Amerikaanse korps mariniers test hoe het door de Columbia University ontwikkelde AR-technologie kan gebruiken om technici op te leiden. Monteurs zetten een speciale bril op die computergestuurde 3D-animaties projecteert op de apparatuur die ze moeten herstellen, daarbij de onderdelen benoemt en hen stap voor stap verder helpt. “Met ons AR-programma werkten de mariniers sneller dan met de gebruikelijke laptophandleiding,” zegt Steven Feiner, een computerspecialist van Columbia.

Voeg toe aan..

National Geographic Magazine september 2010

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 15:18:02 +0000

Tot nu toe was weinig bekend over de familiebanden van Toetanchamon, een van de farao’s van de Achttiende Dynastie. Hawass slaagde erin DNA te onttrekken aan de mummie. Een vergelijking met het genetisch materiaal van een aantal andere mummies wijst uit dat Toetanchamon een zoon moet zijn geweest van farao Achnaton en diens zuster, wier naam niet is overgeleverd.

Voeg toe aan..

Het stenen hart van de wereld

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:39:38 +0000

Rondlopen op de bodem van een oceaan, met de fiets om een koraalrif heen rijden, dwars door de geschiedenis van de aarde klimmen. Of gewoon kijken, kijken en je verbazen. De Dolomieten zijn als berglandschap uniek: beroemd om hun pieken en steile bergwanden, geliefd bij alpinisten en bergwandelaars. Sinds een jaar staan ze op de Unesco-werelderfgoedlijst vanwege hun ‘weergaloze monumentale schoonheid’.

Wie dit verhaal wil vertellen, moet het eerst over vissen hebben, over mosselen en koppotigen die ooit in wateren leefden die grote delen van de aarde bedekten: de Tethyszee. Al die miljarden beesten vraten, ontlastten en vermenigvuldigden zich en gingen dood. In 230 miljoen jaar tijd vormden ze zo wat de Zwitserse architect Le Corbusier ‘de indrukwekkendste bouwwerken ter wereld’ noemde: de Dolomieten.

Er waren titanische krachten voor nodig om ze uit het water te laten verrijzen. Zo’n dertig miljoen jaar geleden botste het Afrikaanse continentale plat tegen het Europese. Onder de gigantische druk plooide de aarde zich, en de oceaan verdween op enkele resten na in wat nu het oostelijke deel van de Middellandse Zee is.

Uit de diepten van de Tethyszee doken riffen op, hele werelden van fossielen uit verre, tropische streken. Vorige zomer nog vonden Weense geologen op bijna drieduizend meter hoogte in het gesteente van de Puez een 120 miljoen jaar oude tak van Araucaria, een geslacht van naaldbomen dat nu in Zuid-Amerika voorkomt. De zeebodem bewoog zich nog maar net hemelwaarts, of de een na de andere storm schuurde er stukken af. De zon beukte er met hete slagen op in, de vorst sleet diepe kloven uit zijn binnenste, afgronden openden zich.

Wie ze al honderd keer heeft gezien, blijft ervan versteld staan hoe de Dolomieten uitsteken boven de groene bergweiden en de dichte bossen. “Ze leken in zo geringe mate onderdeel van de groene hellingen waarop ze stonden, dat zich het beeld opdrong van stenen ijsbergen die zo het land weer uit konden drijven,” schreven de reisboekenauteurs Josiah Gilbert en George Cheetham Churchill anderhalve eeuw geleden. Over de Dolomieten hangt een sprookjesachtige sluier – die zelfs het massatoerisme anno 2010 nog niet heeft weten stuk te trekken.

Voeg toe aan..

Het beroofde land van Madagaskar

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:34:59 +0000

Een jongeman in korte broek en mouwloos T-shirt staat rechtop in zijn boomstamkano, die hij met een lange bamboestok stroomopwaarts duwt. De Onive is een ondiepe rivier met snelstromend water. Plots scheurt de hemel open en komt de regen met bakken naar beneden. Even later schijnt de zon alweer, tot het net zo plotseling opnieuw begint te plenzen. De jongeman, Remon, trekt zich net zo weinig aan van het weer als van de krokodillen die op de oever liggen te soezen.

Steeds als er een tegenligger passeert, zo om de drie minuten, roept Remon iets en wordt er wat teruggeroepen. Het zijn Remons riviermaten, die allemaal met een monsterlijk grote, illegaal gekapte rozenhoutstam op weg zijn naar de noordoostelijke stad Antalaha, waar ze hun geld krijgen. Als Remon ons straks aan de rand van het regenwoud heeft afgezet, gaat hij hetzelfde doen.

Toch heeft Remon het er niet zo op. De houthandelaar voor wie hij werkt – wiens naam hij niet eens kent – wil dat hij de hele dag doorvaart zonder te stoppen, omdat de boswachters maar voor een bepaalde tijd zijn omgekocht en meer geld willen als ze langer moeten wegblijven. Maar hout vervoeren is nog altijd beter dan kappen, wat Remon hiervóór deed. Dat was hem te gevaarlijk geworden. Er werd al jaren illegaal gekapt, maar na de val van de regering in maart 2009 liep het uit de hand: er werd niet meer gecontroleerd en georganiseerde benden konden vrijelijk hun gang gaan om te voldoen aan de enorme houtvraag uit China. In een paar maanden tijd verdween er voor ruim 160 miljoen euro aan rozenhout uit het noordoosten van Madagaskar naar het buitenland.

Voeg toe aan..

Geesten in het zand

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:29:19 +0000

Zomaar een wereld scheppen was niet genoeg: van de Aboriginalgod Beeral moest de aarde ook mooi zijn. En dus stuurde hij twee vertrouwelingen, Yindingie en zijn secondante, de geest K’gari, eropuit om van het ruwe scheppingsmateriaal een paradijs te maken. Ze brachten het er zo goed af dat K’gari voor altijd in dit heerlijke oord wilde blijven. Ze strekte zich uit in het warme water van een prachtige baai en verzonk in een diepe slaap.

Yindingie veranderde K’gari’s lichaam in een lang, rank eiland van kristalzand. Hij hulde haar in het weelderigste regenwoud, beschilderde haar zachte zandhuid in alle kleuren van de regenboog, en schonk haar een reeks heldere meren als ogen waarmee ze de hemel in kon kijken. De lucht vulde hij met kleurige vogels. En opdat ze zich nooit eenzaam zou voelen, zette hij ten slotte een Aboriginalstam op het eiland, de Butchulla, die het scheppingsverhaal van het eiland levend zouden houden en in wier taal het woord K’gari ‘paradijs’ ging betekenen.

Vandaag de dag heet dat paradijs Fraser Island, door nieuwkomers zo genoemd naar een Schotse zeekapitein en zijn vrouw die er in 1836 zouden zijn gestrand en tussen de Aboriginals verzeild raakten. Hoe dan ook is het eiland een unieke plek die zich nadrukkelijk in de dromen van de bezoeker nestelt.

Het beroemde natuurschoon van Fraser Island heeft veel grote Australische schrijvers en kunstenaars geïnspireerd, en de kwetsbare natuur deed in de jaren zeventig menig activistenhart ontvlammen. De eerste grootschalige Australische milieucampagnes maakten een einde aan de ontginning van het mineraalrijke zand, en uiteindelijk ook aan de houtkap. Sindsdien hebben opeenvolgende generaties bewoners en bezoekers Fraser Island leren waarderen als een microkosmos van wat de Australische wildernis aan subtiele schoonheid te bieden heeft.

Voeg toe aan..

Het kweken van paling

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:25:40 +0000

Ooit kwam paling in Nederland in enorme hoeveelheden voor, maar nu staat de soort zwaar onder druk en zijn er strenge vangstquota ingesteld. De palingteelt kan uitkomst bieden, maar is tot op heden alleen mogelijk met in het wild gevangen glasaal. In Leiden probeert fysioloog Guido van den Thillart de geheimen van de paling te doorgronden, met als uiteindelijk doel de volledige kweek van deze vis.

“Uit het verleden kennen we verhalen dat de paling in Nederland massaal werd waargenomen,” vertelt Van den Thillart in zijn Leidse werkkamer. “Glasaal was soms zo overvloedig aanwezig dat hij als mest over het land werd uitgereden. Bij Katwijk kleurde het water wit door de dieren.” Maar die tijden zijn voorbij, glasaal is schaars en kostbaar, en dat geldt ook voor de volwassen vissen.

Universitair docent Van den Thillart raakte als fysioloog geïntrigeerd door de lange trek van de paling naar zijn paaigebied in de Sargassozee. “Ik vond het vooral interessant om uit te zoeken hoe de energiehuishouding bij deze dieren werkt,” vertelt hij. “Hoe kan een vis zesduizend kilometer zwemmen zonder te eten?” De paling vertrekt pas op zijn lange reis als hij na soms tientallen jaren (bij vrouwtjes later dan bij mannetjes) ‘schier’ is geworden. De buik van de schieraal verandert van kleur (naar zilverwit), het vel wordt dikker, de vis slaat extra vet op en verliest het vermogen tot eten doordat de verbinding tussen maag en slokdarm dichtgroeit.

In de jaren vijftig van de vorige eeuw ontstond twijfel of paling wel helemaal naar de Sargassozee kon zwemmen, zoals sinds de ontdekkingen van Johannes Schmidt werd aangenomen. Twee decennia later werd het eerste wetenschappelijk onderzoek gedaan naar energiekosten bij het zwemmen van vissen. Uit het onderzoek, uitgevoerd bij zalm en forel, bleek dat paling nooit zesduizend kilometer zou kunnen afleggen. Maar gelden de energiegegevens van zalmachtigen wel voor paling? Lees verder…

Is het eten van paling nog wel verantwoord? Wat vindt u? Discussieer mee: laat een reactie achter onder het artikel.

Voeg toe aan..

Mysterieuze migranten

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:20:11 +0000

Als kind kwam ik niet vaak palingen tegen, maar als mijn vrienden en ik ze op onze vistochtjes per ongeluk uit het water haalden, vonden we het vreemde en griezelige wezens – slangen misschien? Het was eng om de haak uit hun bek te halen. Een oude visser vertelde ons op een dag dat het vissen waren. Als dat echt waar was, begreep ik toen, dan was de paling anders dan alle andere vissen. Verder heb ik nooit bijzondere aandacht gehad voor deze dieren. Tot zes jaar geleden.

Op een koude novemberdag rijd ik over Route 17 door de Catskill Mountains in New York State. Ik besluit een bordje te volgen dat vermeldt ‘Delaware Delicacies, Smokehouse’. Via een kronkelige, onverharde weg door een sparrenbos beland ik bij een kleine keet met een zilverkleurige schoorsteen. De keet kijkt uit over de oostelijke tak van de Delaware River. Een man met een witte puntbaard en paardenstaart springt als een bosgeest achter de triplex deur van de rokerij vandaan. Ray Turner.

Elke zomer, als de rivier op haar laagst staat, knapt Turner de stenen dammen op van zijn visweer. De dammen, die in een V liggen, voeren het water als een trechter naar een houten fuik. Zo bereidt hij zich voor op de palingtrek. Die vindt plaats in september en duurt slechts twee nachten, wanneer de bijna geslachtsrijpe palingen in de duisternis van de nieuwe maan naar zee zwemmen. Die trek valt vaak samen met overstromingen die het gevolg zijn van de stormen in het orkaanseizoen. De hemel is dan op zijn donkerst is en de rivier staat op haar hoogst.

Voeg toe aan..

Koning Toetanchamon

Evelien — Mon, 23 Aug 2010 14:08:39 +0000

Farao Toetanchamon is verwekt uit een relatie tussen broer en zus. DNA-onderzoek door de befaamde egyptoloog Zahi Hawass heeft dat aangetoond, meldt het tijdschrift National Geographic deze maand .

Tot nu toe was weinig bekend over de familiebanden van Toetanchamon, een van de farao’s van de Achttiende Dynastie. Hawass, secretaris-generaal van de Supreme Council of Antiquities en explorer-in-residence van National Geographic, slaagde erin DNA te onttrekken aan de mummie. Een vergelijking met het genetisch materiaal van een aantal andere mummies wijst uit dat Toetanchamon een zoon moet zijn geweest van farao Achnaton en diens zuster, wier naam niet is overgeleverd.

Volgens Hawass waren incestueuze relaties in het oude Egypte niet ongewoon. De inteelt leidde echter tot erfelijke afwijkingen, vroeggeboorten en misdragen zwangerschappen. “Naar mijn overtuiging was de gezondheid van Toetanchamon al ondermijnd vanaf het moment dat hij werd verwekt,” stelt Hawass in het omslagverhaal van National Geographic. Zo had Toetanchamon een klompvoet en vermoedelijk ook andere genetische afwijkingen. Tegen een aanval van malaria had zijn verzwakte lichaam geen verweer, zodat Toetanchamon nog voor zijn 20ste verjaardag overleed.

Lees in het septembernummer verder over het DNA-onderzoek van Zahi Hawass, waarin hij alles uit de doeken doet over de familiebanden van Toetanchamon.

Voeg toe aan..

National Geographic Magazine

Vervolg: Het kweken van paling

Vereeuwigd in de wetenschap

Werkelijkheid 2.0

National Geographic Magazine september 2010

Het stenen hart van de wereld

Het beroofde land van Madagaskar

06-delivery-man-rapids-714

Madagaskar6

Madagaskar5

Madagaskar4

Madagaskar3

Madagaskar2

Madagaskar1

Geesten in het zand

07-cooloola-sedge-frog-714

FrasierIsland6

FrasierIsland5

FrasierIsland4

FrasierIsland3

FrasierIsland2

FrasierIsland1

Het kweken van paling

Mysterieuze migranten

02-eel-fishing-714

Palingen6

Palingen5

Palingen4

Palingen3

Palingen2

Palingen1

Koning Toetanchamon

16-gilden-coffin-mark-714

13-nefertiti-714

10-akhenaten-statue-714

KingTut4

KingTut3

KingTut2

KingTut1